Երջանիկ Լեւոն Մալխասյանի չբռնած ձուկը
20:31 18 դեկտեմբերի, 2024Երեկոն Երևանի ամենահայտնի ջազ ակումբներից մեկում։ Մթնոլորտը թեթև է, բայց միևնույն ժամանակ հույզերով հագեցած։ Հյուրերը լցնում են դահլիճը, զբաղեցնում իրենց տեղերը սեղանների մոտ, իսկ զրույցները միահյուսվում են երաժշտության հետ՝ ստեղծելով հարմարավետության և ազատության զգացում: Երաժիշտներն արդեն բեմին են, կոնտրաբասն է նվագում, մի քանի ակորդ դաշնամուրի վրա, ուրախ ու ջերմ մթնոլորտ է ստեղծվել՝ կարծես տուն ես վերադարձել։ Երաժիշտների և հանդիսատեսի միջև աշխույժ շփում է, ծիծաղ ու խրախուսանք։ Այս ամենը տարածությունը լցնում է սպասումով, քանի որ բոլորը հասկանում են՝ ինչ-որ առանձնահատուկ բան է լինելու։
Եվ ահա հայտնվում է նա... լեգենդար մարդը... Նա, ում համար իրականում բոլորը եկել են այստեղ՝ մաեստրո Լեւոն Մալխասյանը։ Նրա ժեստերից, հայացքից ու տրամադրությունից պարզ է դառնում՝ երեկոն առանձնահատուկ է լինելու։ Մալխասյանը նստում է դաշնամուրի մոտ։ Նրա նվագի առաջին ակորդները՝ խորը, հարուստ, զգացմունքներով հագեցած, անմիջապես կլանում են հանդիսատեսին։ Օդը լցվում է կախարդանքով, և երաժշտությունը սկսում է հնչել նորովի՝ փոխելով մթնոլորտը և տալով նրան բոլորովին այլ խորություն։ Յուրաքանչյուր հնչյունի հետ այնպիսի զգացողություն է ստեղծվում, որ երաժշտությունը դուրս է գալիս գործիքից և կապվում է բուն տարածության ոգու հետ: Նրա մատները այնպիսի հեշտությամբ են սահում ստեղների վրայով, ասես դաշնամուրն ու ինքը մեկ ամբողջություն են։ Յուրաքանչյուր ակորդի հետ ակումբում մթնոլորտն ավելի է հագեցած է դառնում, և շրջապատում բոլորը խորասուզվում են այն կախարդանքի մեջ, որը ստեղծում է նրա երաժշտությունը: Սա ջազ է, որը ոչ թե պարզապես կատարվում է, այլ ապրվում:
Լևոն Մալխասյանը երաժշտության մեջ «հավերժ երիտասարդության» գաղափարի մարմնավորումն է։ Ինչպես իր ստեղծագործությունները, նա շարունակում է զարգանալ՝ հավատարիմ մնալով իր սկզբունքներին: Նրա կյանքն ու ստեղծագործությունը ոգեշնչում են բոլորի համար, ովքեր հավատում են արվեստի ուժին և ժամանակն ու տարածությունը գերազանցելու նրա կարողությանը: Իր 80-ամյակի նախօրեին մաեստրոն համաձայնեց մեզ հետ խոսել իր արվեստի և անցած ճանապարհի մասին։
Ջազը որպես կյանքի մի մաս
Եթե ջազը կարողանար խոսել, կասեր՝ մնա ինձ հետ նույնքան անկեղծ և բարի, որքան ես եմ քեզ հետ: Ինձ համար ջազը պարզապես արվեստ չէ, այն կյանքի մի մասն է։ Այն խորապես ներթափանցում է հոգու մեջ և դառնում հենց մարդու մի մասնիկը: Այս երաժշտությունն արտացոլում է ոչ միայն կատարողական տեխնիկան, այլ նաև քո ապրումները, այն, ինչով ապրում ես։ Կարեւոր է, որ այս անկեղծությունը պահպանվի յուրաքանչյուր նոտայի մեջ։
Երաժշտությունը որպես լեզու
Երաժշտությունն արդեն բառեր են։ Այն ամենը, ինչ ուզում եմ փոխանցել, փոխանցում եմ իմ երաժշտության միջոցով։ Երաժիշտը չի փորձում բառերով փոխանցել ինչ-որ բան, որն իր խնդիրը չէ։ Եթե նսա իսկական երաժիշտ է, նա կարողանում է ձայնի միջոցով փոխանցել զգացմունքները, մտքերն ու հույզերը։ Բառերը գուցե սահմանափակ են, բայց երաժշտությունն այդպիսի սահմաններ չունի։ Երաժշտության միջոցով է, որ ես կարող եմ խոսել այն մասին, թե ինչն է ինձ հուզում, ինչ ապրումներ եմ ունենում։ Այն ունիվերսալ լեզու է, որը թարգմանության կարիք չունի։
Հետք երաժշտության և մշակույթի մեջ
Ինչ վերաբերում է երաժշտության և մշակույթի մեջ թողած հետքին, ապա կարծում եմ, որ դա ոչ թե ես պետք է որոշեմ, այլ ունկնդիրը։ Իմ հետքն այն է, ինչ մնում է մարդկանց սրտերում, ինչ նրանք տանում են իրենց հետ համերգից հետո։ Գլխավորն այն է, թե ինչպես է իմ երաժշտությունն ազդում մարդկանց վրա։ Հենց նրանք են որոշում, թե ինչ եմ թողել մշակույթի և երաժշտության մեջ։
Իրականացած երազանքները, և մեկ չբռնված ձուկ
Ես ինձ երջանիկ մարդ եմ համարում, քանի որ երեք մեծ երազանքներ ունեի, և դրանք բոլորն էլ իրականացել են։ Դրանցից մեկը կապված էր ջազի ծննդավայր ԱՄՆ ուղեւորության հետ։ Ես ուզում էի տեսնել, թե արդյոք ճիշտ ուղղությամբ եմ շարժվում և այցելել ամերիկյան ջազ ակումբներ, նվագել տեղացի երաժիշտների հետ և կարևոր շփումներ հաստատել: Ինձ հաջողվեց դա անել։ Ես ժամանակ էի անցկացրել ակումբներում, շփվում ջազմենների հետ, նվագում էի նրանց հետ, և այս փորձն ինձ օգնեց շատ բաների այլ տեսանկյունից նայել: Սա իմ առաջին երազանքն էր, և այն իրականացավ։
Երկրորդ երազանքը հայրենի Երևանում ջազի միջազգային փառատոն կազմակերպելն էր։ Ես երազում էի, որ համաշխարհային ջազի աստղերը հավաքվեն իմ քաղաքում, և երիտասարդները կարողանան լսել այդ երաժիշտներին։ Ամերիկայից հրավիրել եմ ջազի ամենահայտնի վարպետներին, հսկաներին, և արդեն տասնյակ անգամներ եմ անցկացրել այս փառատոնը։ Այն նույնպես իրականություն դարձավ։
Երրորդ երազանքս ջազ ակումբ ստեղծելն էր, որտեղ երիտասարդ երաժիշտները կարող էին ցույց տալ իրենց տաղանդը, սովորել և զարգանալ: Այս ակումբը գոյություն ունի ավելի քան 20 տարի, և այս ընթացքում մոտ հազար ջազային խումբ է այցելել այնտեղ։ Այստեղ երիտասարդ երաժիշտները փորձ են ձեռք բերում, և նրանցից շատերն այժմ ելույթ են ունենում ամբողջ աշխարհում՝ Ռուսաստանում, ԱՄԷ-ում, Գերմանիայում, Ամերիկայում, Լիբանանում... Սա նույնպես իրականացավ, և ես հպարտ եմ, որ այս ակումբը շատ տաղանդավոր կատարողների համար մեկնարկային կետ է դարձավ։
Բայց, իհարկե, չորրորդ երազանքն էլ ունեմ։ Այնուամենայնիվ, ես ձեզ դեռ չեմ պատմի դրա մասին: Ինչպես ասում է հայկական ասացվածքը՝ «քանի դեռ ձուկը ջրում է, սակարկելն իմաստ չունի»։ Երբ այդ ձուկը բռնեմ, այն ժամանակ կպատմեմ։
Ստեղծագործության մեջ ազնվությունը հաջողության հիմքն է
Ստեղծագործության մեջ ազնվությունը, առաջին հերթին, մոլեռանդ սերն է սեփական գործի հանդեպ: Դուք պետք է անկեղծորեն սիրեք ձեր ընտրած ժանրը՝ լինի դասական, ժողովրդական երաժշտություն, թե ջազ: Համոզված եմ, որ ջազի այսօրվա երիտասարդությունը շատ տաղանդավոր է և անկեղծ ընտրության հարցում։ Այս առումով ես կասկած չունեմ, որ նրանք ունեն այս ազնվությունն ու նվիրումը իրենց ընտրած ճանապարհին։
Իմ աշխարհը ջազն է
Ինչ վերաբերում է երաժշտական այլ ժանրերին, ապա անկեղծ ասած, բացի ջազից, ես ոչնչով լրջորեն չեմ զբաղվում։ 60 տարի ես նվիրվել եմ բացառապես ջազին։ Սա իմ կյանքն է։ Բայց, իհարկե, եթե ես հանդիպեմ այլ ժանրերի գերտաղանդավոր մարդկանց, ես չեմ կարող պարզապես անցնել կողքով: Ես նրանց շատ լուրջ ուշադրություն եմ դարձնում։ Բայց այնպիսի միտումներ, ինչպիսիք են ռոքը, ռեփը, փոփը և այլն, ինձ քիչ են հետաքրքրում։ Նրանք իմ մեջ հույզեր չեն առաջացնում:
Երաժշտության մեջ արհեստական բանականությունը վտանգ չի ներկայացնում արվեստի համար
Երբ խոսքը վերաբերում է երաժշտության մեջ արհեստական բանականությանը, իմ պատասխանը կարճ է՝ միանշանակ ՈՉ: Երաժշտությունն ավելին է, քան պարզապես ալգորիթմները և տեխնոլոգիաները: Դա հոգին, զգացմունքներն ու մարդկային փորձն է, որին ոչ մի արհեստական բանականություն չի կարող փոխարինել:
Յուրաքանչյուր մարդու տրված է իր ճանապարհը, և կարևոր է դրանից չշեղվելը
Կարծում եմ, որ պետք է հստակ տարանջատել հասարակական-քաղաքական և մշակութային կյանքը։ Բայց շատ արվեստագետներ դեռևս զբաղվում են քաղաքական գործունեությամբ։ Ինձ համար դժվար է միանշանակ պատասխանել՝ դա ճիշտ է, թե ոչ։ Բայց ես հավատում եմ, որ Աստված մարդուն տալիս է մեկ ճանապարհ, և նա չպետք է շեղվի այդ ուղուց։ Բայց սա իմ կարծիքն է, այն կարող է սխալ լինել։
Բլից հարցեր
Ամենաթանկ կանացի որա՞կը։
Բանականությունը... և սեքսը, բնականաբար:
Ամենամեծ մե՞ղքը։
Դավաճանությունը։
Ինչի՞ց եք ամենից շատ վախենում:
Կեղծավորությունից։
Ի՞նչ է նշանակում երջանիկ լինել։
Երջանիկ լինելն այն է, երբ զբաղվում ես սիրելի գործով, և այդ գործը քեզ հոգևոր և ֆիզիկական ուժեր է փոխանցում: