Ասո Օ. Թավիթյան՝ խորհրդավոր հովանավորը, ով միլիոններ է թողել արվեստի աշխարհին

Ասո Օ. Թավիթյանը մեծացել է աղքատության մեջ, բայց 64 տարեկանում սկսել է «գնումների պայթյուն»: Բոլորին անտեղյակ նա հավաքել է հայտնի նկարիչների գործեր՝ թողնելով 331 աշխատանք Ուիլյամսթաունի Քլարկ արվեստի ինստիտուտում, գրում է New York Times-ը։

Նա այդ ամենն անաղմուկ է արել: «Նա երբեք չի ասել՝ «Նայիր ինձ»,-ասում Ասո Օ. Թավիթյան հիմնադրամի նախագահ Քենդիս Բեյնեկը:

«Արվեստի աշխարհից դուրս շատ քչերը գիտեին նրա մասին», - խոստովանել է Ուիլյամսթաունի Քլարկ արվեստի ինստիտուտի տնօրեն Օլիվյե Մեսլին:

Երբ անցյալ ամիս հայտարարվեց, որ Ասո Օ. Թավիթյանը, իր հիմնադրամի միջոցով, ինստիտուտին թողել է հարյուրավոր միլիոն դոլար արժողությամբ արվեստի 331 գործ՝ գումարած 45 միլիոն դոլար՝ նոր թեւ կառուցելու համար, լուրերը տարակուսանք առաջացրին:

Թավիթյանը, ով մահացել է 2020 թվականին՝ 80 տարեկանում, ինքնագործ մարդ էր, որը հավաքել էր Հին վարպետների և այլ դասական եվրոպական արվեստի ստեղծագործությունների ապշեցուցիչ հավաքածու՝ հեղինակավոր արվեստագետների կողմից, ինչպիսիք են Հանս Մեմլինգը, Պիտեր Պոլ Ռուբենսը, Պարմիջիանինոն, Էլիզաբեթ Լուիզ Վիգե-Լե Բրունը և Ջիան Լորենցո Բերնինին:

Թավիթյանի հավաքած, բայց ինստիտուտին նվիրաբերված աշխատանքների մեջ չներառված իրերի մեծ մասը փետրվարին աճուրդի կհանվեն Նյու Յորքի Sotheby's աճուրդում «Ասո Օ. Թավիթյանի տեսիլքը» խորագրով, որոնց ընդհանուր արժեքը 14-24 միլիոն դոլար է:

Սա վերջապես հանրությանը հնարավորություն կտա պատկերացում կազմել նրա արվեստով լի և շատ լավ կազմակերպված կյանքի մասին:

Թավիթյանը, թեև լավ գինու, հատկապես բուրգունդիի սիրահար էր, ամենևին էլ հարուստ կալվածքում չէր ծնվել։

Նա բուլղարական ծագումով հայ էր (Ասո, նրա լրիվ անունը՝ Ասադուր), ով մեծացել էր աղքատության մեջ և 1959 թվականին ընտանիքի հետ փախել էր կոմունիզմից՝ տեղափոխվելով Բեյրութ։

«Դա դժվար ժամանակ էր նրա ընտանիքի համար», - ասում է նրա գործընկեր Իզաբելլա Մայզինգերը, ով նրա հետ էր 2004 թվականից հետո հավաքման սկզբնական տարիներին:

«Կաթոլիկ ուսուցիչներն օգնեցին նրան կրթության հարցում, և նա փորձում էր ի պատասխան օգնել այլ մարդկանց», - ասում է Մայզինգերը: «Թավիթյան» հիմնադրամը, որը կստանա Sotheby's-ի վաճառքից ստացված հասույթը, իր բարեգործությունը կենտրոնացնում է կրթության և խաղաղության վրա, հատկապես Հայաստանում, ինչպես նաև արվեստի ոլորտում:

Թավիթյանը ներգաղթել է Միացեալ Նահանգներ 1961-ին, երբ շուրջ 21 տարեկան էր, եւ տաքսու վարորդ է աշխատել Կոլումբիա համալսարանում: Հետագայում այդ փորձառությունը նրան լավ է ծառայել: «Նա գնում էր տաքսու վարորդի ճանապարհով՝ հյուսելով և դուրս գալով երթևեկությունից և փորձելով անցնել մյուսներին», - ասում է նրա երկարամյա աշխատակցուհի Լաուրա Ֆիցպատրիկը, ով Ասադուր Օ. Թավիթյանի հմնադրամի գործառնությունների տնօրենն է։

Կոլումբիայի համալսարանում Թավիթյանը ստացել է միջուկային ճարտարագիտության մագիստրոսի կոչում և աշխատել միջուկային ֆիզիկայի դոկտորի կոչումով, սակայն չի ավարտել ատենախոսությունը։ 1969 թվականին նա համահիմնել է Syncsort-ը։

2004թ.-ին, որը շատ առումներով նշանակալից տարի էր, նա տեղափոխվեց Վերին Իսթ Սայդի մեծ քաղաքային տուն, որը վերանորոգվել էր հինգ տարվա ընթացքում:

Այդ ժամանակ նա 64 տարեկան էր և այրի. նրա կինը՝ Առլենը, մահացել էր 2002 թվականին, և նա հանդիպեց Մայզինգերին Հեմփթոնս ուղևորության ժամանակ, որտեղ նա աշխատում էր հնաոճ իրերի խանութում:

«Սկզբում նա մտածում էր, որ պարզապես կզարդարի տները», - ասում է Մայզինգերը, ով հիշում է, որ նրանք առավոտների մեծ մասն անցկացնում էին նախաճաշի ժամանակ նկարների և քանդակների աճուրդների կատալոգների վրա խորհելով: «Նրանից որոշ ժամանակ պահանջվեց 400,000 դոլարի միջակայքից միլիոնների հասնելու համար»:

Թավիթյանի հավաքագրման լավագույն տարիները եղան այն ժամանակ, երբ արվեստի աշխարհն իր էներգիայի մեծ մասը կենտրոնացնում էր ժամանակակից արվեստի վրա՝ հետևում թողնելով համեմատաբար եկամտաբեր առաջարկներ: Թավիթյանը «զվարճացավ», երբ տեսավ, որ նոր գրված գործերը վաճառվում են տասնյակ միլիոններով։ «Սա ոչինչ է սրա համեմատ», - ասաց նա իր ձեռքբերումների մասին:

Միտումները անտեսելը օգնեց խթանել որոնումը: Թավիթյանը սիրում էր մոտավորապես 1450-1850 թվականների դիմանկարներ: «Նա երբեք երեխաներ չի ունեցել, ուստի սրանք նրա երեխաներն էին», - ասում է Մայզինգերը:

Միևնույն ժամանակ, նա կարող էր համառ լինել ճիշտ աշխատանքի համար, հատկապես աճուրդում: «Մի անգամ նա ինձ ասաց. «Երբ ես որոշում եմ, որ ինչ-որ բանի վրա խաղադրույք եմ կատարում, դա արդեն իմն է»։

Թավիթյանը սիրում էր Քլարկ ինստիտուտը, որը գտնվում է Սթոքբրիջից ընդամենը 35 մղոն հեռավորության վրա: Նա միացավ դրա հոգաբարձուների խորհրդին 2006 թվականին և ցուցադրեց իր որոշ աշխատանքները 2011 թվականին «Աչք առ աչք. եվրոպական դիմանկարներ, 1450-1850» ցուցահանդեսում:

2019 թվականի աշնանը նրա մոտ քաղցկեղ ախտորոշեցին։ Նա արդեն մտածում էր Քլարկ ինստիտուտին նվեր տալու մասին, բայց առողջական լուրերից հետո «դա արագացրեց իր ծրագիրը», - ասում է նրա օգնականը՝ Ֆիցպատրիկը:

Բայց նա չէր գիտակցոյմ, որ իրեն ընդամենը վեց ամիս է մնացել։ «Նա կարծում էր, որ հինգ տարի է մնացել ապրելու», - հիշում է Մայզինգերը:

Երբ Covid-ը հայտնվեց 2020 թվականի մարտին, զույգը տեղափոխվեց Բերքշիր, և Թավիթյանը մահացավ հիվանդանոցում:

Մայզինգերն ու Թավիթյանը ծրագրել էին ամուսնանալ, բայց համաճարակի սկզբնական օրերին նրանք չկարողացան գտնել որևէ մեկին, ով կատարեր արարողությունը նախքան նրա մահը:

«Ես կմեռնեմ, դիլերը կմեռնի, և աճուրդի սենյակները կփոխվեն: Բայց պատկերը կմնա»,- արվեստի նկատմամբ իր վերաբերմունքի մասին ասել է Թահիթյանը։