Իշխանության մեջ գտնվող հոգեկան հիվանդը փոխաբերություն չէ, այլ 21-րդ դարի իրականություն
21:31 18 հունիսի, 2025Քաղաքական բևեռացման և պետական ինստիտուտների նկատմամբ անվստահության աճի համատեքստում ավելի ու ավելի է բարձրացվում մտահոգիչ հարցը՝ ո՞վ է մեզ կառավարում։ Ժամանակակից հետազոտությունները ավելի ու ավելի են ցույց տալիս, որ այսպես կոչված «մութ եռյակի»՝ հոգեոպաթիայի, մաքիավելիզմի և նարցիսիզմի հատկանիշներ ունեցող առաջնորդները ոչ միայն գոյություն ունեն քաղաքականության մեջ, այլև երբեմն հասնում են անհավանական բարձունքների։
Հոգեբանները, սոցիոլոգները և լրագրողները, ինչպիսին է Ջոն Ռոնսոնը (Հոգեբանի թեստ) և Նորթվեսթերն համալսարանի գիտնականները, բարձրացնում են մի մտահոգիչ հարց. առօրյա կյանքում սոցիալապես վտանգավոր համարվող հատկանիշները կարող են ընկալվել որպես քաղաքականության մեջ ուժի նշան։
Ինչու են հոգեոպաթները դառնում քաղաքական գործիչներ
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հոգեոպաթիկ հատկանիշներն ավելի տարածված են քաղաքական գործիչների շրջանում, քան ընդհանուր բնակչության շրջանում։ Բացատրությունը պարզ է. նման անհատները հաճախ ունեն որակներ, որոնք ընկալվում են որպես առաջնորդական որակներ.
հանգստություն սթրեսային իրավիճակներում
խարիզմա և վստահություն
մանիպուլյացիայի ենթարկելու և գերիշխելու ունակություն
անպոպուլյար որոշումներից վախի բացակայություն
Սակայն արտաքին փայլի հետևում հաճախ թաքնված են իշխանության վտանգավոր մեխանիզմներ, որոնք հիմնված են ոչ թե հասարակությանը ծառայելու, այլ շահագործման, ճնշման և սեփական նկրտումների բավարարման վրա։
Քաղաքական տրոլինգը որպես մռայլ անհատականության ախտանիշ
«Անհատականության հետազոտությունների հանդեսում» հրապարակված նոր ուսումնասիրությունը պարզել է, որ բոլոր մութ եռյակի գծերից հոգեոպաթիան «գաղափարական տրոլինգի»՝ քաղաքական հակառակորդների հրապարակային վիրավորանքի ամենաուժեղ կանխատեսող գործոնն է։
Մասնակիցները, ովքեր ցուցաբերել են հոգեոպաթիայի բարձր մակարդակ, ավելի հակված էին.
Մեքենայի վրա փակցնել ագրեսիվ քաղաքական պիտակներ։
Լրել վիրավորական կարգախոսներով հագուստ։
Ցույց տալ այդ հաղորդագրությունները և՛ իրեմց, և՛ ուրիշներին։
Նպատակն է՝ կոնֆլիկտ առաջացնել, հակառակորդին նվաստացնել և խմբում ինքնահաստատվել։ Սրանք բոլորը աշխարհի ավտորիտար և պոպուլիստական առաջնորդների ծանոթ մարտավարություններ են։
Ինչպե՞ս ճանաչել քաղաքականության մեջ հոգեկան հիվանդին, նարցիսիստին կամ մաքիավելիստին
Հոգեբանները խորհուրդ են տալիս կենտրոնանալ ոչ միայն քաղաքական գործիչների խոսքերի, այլև նրանց վարքագծի, դեմքի արտահայտությունների, խոսքի ոճի և ոչ վերբալ ազդանշանների վրա։
Ահա քաղաքականության մեջ մութ եռյակի հիմնական գծերն ու վարքային նշանները.
Կարեկցանքի բացակայություն, իմպուլսիվություն, ագրեսիվություն
Զգացմունքային սառնություն, ուրիշների տառապանքի հանդեպ հաճույք (օրինակ՝ հակառակորդի անհաջողության վրա ժպտալը), բռնության զոհերի նկատմամբ համակրանքի բացակայությունը
Մաքիավելիզմ
Մանիպուլյատիվ, ռազմավարական, հուզականորեն անտարբեր
Մեղքի կամ ամոթի զգացողության բացակայություն, մարմնի կոշտ և գերիշխող լեզու (ուղղահայաց կեցվածք, սառը հայացք), մարդկանց՝ որպես ռեսուրս օգտագործելու հակում
Նարցիսիզմ
Մեծամտություն, գերազանցության զգացում, հիացմունքի ծարավ
Պայծառ, գրգռիչ հագուստ, միտումնավոր կեցվածք, սիրախաղ անող հայացքներ, «ես» դերանվան հաճախակի օգտագործում, սեփական «պատմական առաքելության» մասին հայտարարություններ։
Այս նշանները կարող են քողարկվել պոպուլիզմի, հայրենասիրության կամ նույնիսկ «ժողովրդի հանդեպ մտահոգության» ներքո։ Սակայն, եթե առաջնորդը համակարգված կերպով դրսևորում է վերը նշված վարքագծի ձևերը, սա մտահոգիչ ազդանշան է։
Ինչո՞ւ է սա վտանգավոր ժողովրդավարության համար
Երբ մութ գծեր ունեցող անհատները իշխանության են գալիս, հետևանքները կարող են կործանարար լինել.
Նորմերի և օրենքների նկատմամբ արհամարհանք;
Անձնական շահի համար ինստիտուտների քայքայում։
Հասարակության պառակտումը և քաղաքացիների միջև թշնամանքի աճ։
Վախերի և ցավի մանիպուլյացիա՝ իշխանությունն ամրապնդելու համար։
Հետազոտող Մատեաս Մակինը ընդգծում է. «Նման անհատականության գծերը ոչ միայն արտացոլում են մարդու ներաշխարհը, այլև ազդում են նրա վրա, թե ինչպես նա կկառավարի իրավիճակը, ում հետ կպայքարի և ում կթշնամի»։
Իշխանության մեջ գտնվող հոգեկան հիվանդը փոխաբերություն չէ, այլ 21-րդ դարի իրականություն։ Եվ եթե հասարակությունը չսովորի տարբերակել խարիզման և գիշատչությունը, քաղաքականությունը կվերածվի ոչ թե կառավարման, այլ գոյատևման խաղի։