«Ալբանիա +». երբ ծիծաղը դառնում է ինքնաճանաչման լեզու

Կան ներկայացումներ, որոնք պատմություն են պատմում։ Կան նաև այնպիսիք, որոնք պատմության պատրվակով խոսում են մարդու մասին։ «Ալբանիա +»-ն երկրորդներից է։

Առաջին իսկ տեսարաններից պարզ է դառնում, որ այստեղ բեմը պարզապես գործողությունների տարածք չէ։ Այն մի միջավայր է, որտեղ ամեն արտահայտություն, ամեն լռություն, նույնիսկ ամենաանմեղ թվացող կատակն իր հասցեատերն ունի։ Եվ այդ հասցեատերը հաճախ հենց դահլիճում նստած մարդն է։

Արա Երնջակյանի բեմադրության ամենաուժեղ կողմերից մեկն այն է, որ այն չի բաժանում կյանքը սևի և սպիտակի։ Այստեղ ծիծաղը երբեք միայն ծիծաղ չէ, իսկ տխրությունը՝ երբեք ամբողջովին մռայլ։ Այդ երկու զգացողությունները կողք կողքի են ապրում՝ ինչպես իրական կյանքում, որտեղ ամենածիծաղելի պատմությունները հաճախ ամենացավոտ ճշմարտություններն են թաքցնում։ 

Ներկայացման ընթացքում հասկանում ես, որ ծիծաղել ես մի բանի վրա, որն իրականում այնքան էլ ծիծաղելի չէ։ Եվ հենց այդ զգացողությունն է դառնում ներկայացման գլխավոր հաղթանակը։ Այն ստիպում է ոչ թե պարզապես արձագանքել բեմում կատարվողին, այլ վերանայել սեփական վերաբերմունքը մեր առօրյային, սովորություններին, հասարակությանը։

Դերասանական կազմը ստեղծում է կենդանի ու հավատալի միջավայր։ Այստեղ դժվար է առանձնացնել մեկ գլխավոր հերոսի, որովհետև յուրաքանչյուր կերպար կարծես մեկ ամբողջության մասն է։ Նրանք չեն փորձում լինել կատարյալ կամ բացառիկ։ Նրանք ճանաչելի են։ Երբեմն այնքան ճանաչելի, որ թվում է՝ նրանցից մեկին արդեն հանդիպել ես՝ բակում, աշխատավայրում, կամ նույնիսկ սեփական հայելու առաջ։

«Ալբանիա +»-ի առանձնահատկությունն այն է, որ այն չի կորցրել իր արդիականությունը, թեև բեմում է արդեն երկար տարիներ։ Որոշ ներկայացումներ ժամանակի ընթացքում դառնում են թանգարանային նմուշներ, իսկ այս բեմադրությունը, հակառակը, ամեն նոր դիտման ժամանակ կարծես նոր շերտ է բացում։ Հավանաբար որովհետև փոխվում են ժամանակները, բայց մարդը, իր հակասություններով, սպասումներով և թուլություններով, շարունակում է մնալ նույնը։ 

Այս ներկայացումը չի փորձում հանդիսատեսին համոզել կամ խրատել։ Այն պարզապես հայելի է մոտեցնում։ Իսկ հայելու արժեքը նրանում չէ, որ ցույց է տալիս այն, ինչ ուզում ենք տեսնել, այլ այն, ինչ հաճախ շրջանցում ենք։

«Ալբանիա +»-ն ավարտվում է ոչ թե վերջին տեսարանով, այլ այն հարցերով, որոնք հանդիսատեսն իր հետ տանում է տուն։ Լավ թատրոնի ամենակարևոր չափանիշը, թերևս, հենց դա է. երբ ներկայացումը դադարում է լինել միայն բեմական իրադարձություն և վերածվում է ներքին երկխոսության։

Եթե արվեստի նպատակը միայն զվարճացնելը լիներ, թատրոնը վաղուց կզիջեր իր տեղը էկրաններին։ Բայց կան ներկայացումներ, որոնք հիշեցնում են, թե ինչու է մարդը շարունակում վերադառնալ թատրոն։ «Ալբանիա +»-ն այդ ներկայացումներից մեկն է. այն չի աղմկում, չի քարոզում, չի պարտադրում։ Այն պարզապես նստում է կողքիդ և սկսում խոսել քո մասին։