Մրգերն ու բանջարեղենը 50%-ով պակաս սննդարար են, քան 1960-ականներին. գիտնականները զգուշացնում են սննդանյութերի «արտահոսման» մասին
14:17 12 հոկտեմբերի, 2026Մրգերն ու բանջարեղենը կարող են զգալիորեն ավելի քիչ սննդանյութեր պարունակել, քան 60 տարի առաջ: Նոր ուսումնասիրության համաձայն՝ գյուղատնտեսական արտադրանքի մեջ մի քանի կարևոր հանքանյութերի և վիտամինների պարունակությունը նվազել է 20-50%-ով: Հետազոտողները որպես հիմնական պատճառներից մեկը նշում են հողի որակի վատթարացումը, հաղորդում է NYP-ն:
Այս եզրակացությանն են հանգել բրիտանական Deep Science Ventures հետազոտական ընկերության մասնագետները: Նրանց տվյալների համաձայն՝ այսօր ԱՄՆ-ում աճեցված մրգերն ու բանջարեղենը պարունակում են ավելի քիչ կենսական սննդանյութեր, այդ թվում՝ վիտամին C, կալցիում և երկաթ:
1960-ականներին նույն քանակությամբ որոշակի հանքանյութեր, ինչպիսիք են պղինձը, մագնեզիումը և կալիումը, ստանալու համար մարդիկ այժմ կարող են երկու անգամ ավելի շատ միրգ և բանջարեղեն ուտել: Մի քանի կարևոր սննդանյութերի անկումը ազդել է նաև հացի, հացահատիկի, խնձորի, ոլոռի և գազարի վրա: «60 տարի շարունակ մենք չափել ենք սննդի անվտանգությունը կալորիաների ընդունմամբ... Եվ այդ չափանիշով մենք հասել ենք տպավորիչ արդյունքների», - գրել է զեկույցի հեղինակներից մեկը՝ Ուիլ Սամերսը։
«Սակայն այս ամբողջ ընթացքում մենք աննկատ քայքայել ենք մեր սննդի մեջ եղածը», - հավելել է հետազոտողը։
1960-ականներին այսպես կոչված «Կանաչ հեղափոխությունից» հետո գյուղատնտեսությունը զգալիորեն աճել է համաշխարհային սննդի արտադրության և հացահատիկի բերքատվության մեջ։ Սակայն, ինչպես նշում են ուսումնասիրության հեղինակները, սննդային արժեքի նկատմամբ առաջնահերթությունը տրվել է քանակին։
Սա հանգեցրել է մի խնդրի, որը գիտնականները անվանում են «թաքնված քաղց». մարդը կարող է բավարար քանակությամբ կալորիաներ ստանալ, բայց դեռևս անհրաժեշտ վիտամիններ ու հանքանյութեր պակաս լինեն։ Հետազոտողները գնահատում են, որ թերսնման այս ձևը ազդում է ամբողջ աշխարհում մոտ երկու միլիարդ մարդու վրա։
Իրավիճակը սրվում է բարձր վերամշակված սննդամթերքի տարածմամբ, որոնք հաճախ բարձր կալորիականությամբ են, բայց զուրկ են անհրաժեշտ սննդանյութերից։ Սա հանգեցնում է այսպես կոչված «թերսնման եռակի բեռի», որի դեպքում ճարպակալումը կարող է համակեցություն ունենալ միկրոէլեմենտների պակասի հետ։
Այս փոփոխությունները գնահատելու համար հետազոտողները համեմատել են սննդի կազմի պատմական տվյալների բազաները և գյուղատնտեսական մշակաբույսերի գրառումները։ Մասնավորապես, նրանք ուսումնասիրել են 160 տարվա ընթացքում հավաքված ցորենի նմուշներ: Նրանց կողմից ստացված տվյալները ցույց են տալիս մի շարք հիմնական սննդամթերքների հանքային և սպիտակուցային խտության համակարգված անկում՝ որոշ դեպքերում՝ 20-50%-ով:
Հետևանքները տարածվում են շատ ավելի հեռու, քան սննդային արժեքը: Ուսումնասիրության հեղինակների խոսքով՝ միկրոէլեմենտների անբավարարությունը առանձին երկրներին տարեկան արժենում է մինչև 3%-ի չափով ՀՆԱ՝ արտադրողականության նվազման և առողջապահության ծախսերի աճի պատճառով: Սննդանյութերի անբավարարությունը նաև մեծացնում է քրոնիկ հիվանդությունների, հղիության բարդությունների և երեխաների մոտ զարգացման խանգարումների առաջացման ռիսկը:
Հետազոտողները զգուշացնում են, որ խնդիրը կարող է վատթարանալ առաջիկա տասնամյակներում: Ռիսկի գործոնների շարքում նրանք նշում են մթնոլորտում ածխաթթու գազի կոնցենտրացիաների աճը, հողի քայքայումը և գյուղատնտեսական քաղաքականությունը, որը հիմնականում կենտրոնացած է բերքի բերքատվության բարձրացման վրա: Այս խնդիրը լուծելու համար հեղինակները առաջարկում են վերանայել սննդի անվտանգության նկատմամբ մոտեցումը՝ գնահատելով ոչ միայն սննդի առկայությունը և քանակը, այլև դրա սննդային արժեքը: Այլ միջոցառումներից են սննդամթերքի սննդանյութերի պարունակության մոնիթորինգի ազգային համակարգերի ստեղծումը և հողի օրգանական նյութի վերականգնմանն ուղղված գյուղատնտեսական գործելակերպի խթանումը:
Հետազոտողների կարծիքով՝ հողի որակի բարելավումը կարող է օգուտ բերել ոչ միայն մարդու առողջությանը, այլև հենց ֆերմերներին՝ բարելավելով բերքի որակը և գյուղատնտեսության տնտեսական կայունությունը: