Օսկար Ուայլդի «Սալոմեն»՝ Երևանի դրամատիկական թատրոնի նոր հարթակում

Օսկար Ուայլդի հանրահայտ պիեսը Երևանի դրամատիկական թատրոնի նորարարական հարթակում․ ի՞նչ կարող է բացահայտել Սալոմեի պատմությունը ժամանակակից հանդիսատեսի համար։

Որոշ պատմություններ ժամանակի ընթացքում չեն կորցնում իրենց սրությունը, որովհետև դրանց հիմքում մարդկային բնույթի հակասություններն են։ Ցանկանալ, տիրանալ, մերժվել, պայքարել սեփական զգացմունքների և հասարակության սահմանած կանոնների դեմ․ այս թեմաներն են ընկած իռլանդացի գրող Օսկար Ուայլդի «Սալոմե» պիեսի հիմքում։ Հենց այս ստեղծագործությունն է ընտրվել Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնի նոր՝ DramaLab հարթակի մեկնարկային ներկայացման համար։

Ռեժիսոր Արմինե Աբրահամյանի բեմադրությունը հանդիսատեսին հնարավորություն է տալիս կրկին անդրադառնալու մի պատմության, որտեղ անձնական ցանկությունը բախվում է բարոյական արգելքներին, իսկ մարդկային հարաբերությունները վերածվում են իշխանության և կամքի բախման դաշտի։

Սալոմեն՝ ավելին, քան առեղծվածային կերպար

Օսկար Ուայլդի ստեղծագործության կենտրոնում Սալոմեն է՝ մի կին, որի կերպարը համաշխարհային մշակույթում հաճախ կապվել է գայթակղության, գեղեցկության և ճակատագրական կրքի հետ։ Սակայն պիեսը կարելի է դիտարկել նաև ավելի խորքային տեսանկյունից՝ որպես պատմություն այն մասին, թե ինչ է տեղի ունենում, երբ մարդու ցանկությունը դառնում է նրա որոշումների գլխավոր շարժիչ ուժը։

Սալոմեի կերպարը միանշանակ գնահատական չի ենթադրում։ Նա միաժամանակ կարող է ընկալվել որպես սեփական կամքի հետևից գնացող անհատ և որպես մոլուցքի ազդեցության տակ հայտնված մարդ։ Այս երկակիությունն էլ կերպարին դարձնում է հետաքրքիր՝ ստիպելով հանդիսատեսին ոչ միայն հետևել իրադարձություններին, այլև սեփական դատողություններն անել հերոսուհու ընտրությունների մասին։

Պիեսի դրամատիկական լարվածությունը ձևավորվում է ցանկության և մերժման, իշխանության և անհնազանդության, մարմնական գրավչության և հոգևոր համոզմունքի հակադրություններից։ Այդ պատճառով «Սալոմեն» միայն մեկ կնոջ պատմությունը չէ․ այն նաև մարդկային հարաբերություններում ուժի, սահմանների և պատասխանատվության մասին ստեղծագործություն է։

Դասական պիեսը՝ նոր թատերական միջավայրում

Ներկայացման ընտրությունն առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև թատրոնի համար։ DramaLab-ը ստեղծվել է որպես ստեղծագործական միջավայր, որտեղ երիտասարդ թատերական գործիչները կարող են փորձարկել նոր մոտեցումներ և առաջարկել դասական ու ժամանակակից ստեղծագործությունների սեփական մեկնաբանությունները։

«Սալոմե»-ի ռեժիսոր Արմինե Աբրահամյանը բեմադրությունն իրականացրել է դեռևս ուսանողական տարիներին՝ որպես կուրսային աշխատանք։ Թատրոնի տնօրենի պաշտոնակատար Գրիգոր Խաչատրյանի գնահատմամբ՝ աշխատանքն աչքի է ընկել պիեսի ընտրության և մեկնաբանության ինքնատիպությամբ, ինչպես նաև դերաբաշխմամբ։ Այդ փորձն էլ հիմք է դարձել ներկայացումն ընտրելու DramaLab-ի բացման համար։

Նոր հարթակի գաղափարը կարևոր է հատկապես այն առումով, որ թատրոնը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատրաստի ներկայացումներ ցուցադրելու վայր, այլև որպես գաղափարների մշակման, փորձարկման և մասնագիտական աճի տարածք։

DramaLab-ի ձևաչափն ունի նաև տարածական առանձնահատկություն․ հանդիսատեսը ներկայացման է մուտք գործում թատրոնի ծառայողական մուտքից։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս այլ կերպ զգալ թատերական միջավայրը և տեսնել այն տարածքները, որոնք սովորաբար մնում են հանդիսատեսի ուշադրությունից դուրս։

Ինչո՞ւ է «Սալոմեն» արդիական այսօր

Ժամանակակից հանդիսատեսի համար Ուայլդի պիեսը կարող է նոր իմաստներ ստանալ։ Մարդու անձնական ազատության, սեփական ցանկությունների գիտակցման, ուրիշի սահմանները հարգելու և ընտրությունների հետևանքների մասին հարցերը շարունակում են մնալ արդիական։

Սալոմեի պատմությունը պատրաստի պատասխաններ չի առաջարկում։ Փոխարենը այն ստեղծում է երկխոսության հնարավորություն՝ ստիպելով մտածել, թե որտեղ է ավարտվում ազատությունը և սկսվում մոլուցքը, արդյոք ցանկությունը կարող է արդարացնել ցանկացած քայլ, և ինչպե՞ս են իշխանությունն ու զգացմունքները փոխում մարդկանց վարքը։

Թատրոնի լեզվով այս հարցերը կարող են արտահայտվել ոչ միայն երկխոսությունների, այլև դերասանական խաղի, շարժման, տարածության և լռության միջոցով։ Հենց այդ հնարավորությունն է դասական դրամատուրգիան դարձնում բաց նոր բեմադրությունների և տարբեր մեկնաբանությունների համար։