• «Ուզում եմ փորձել հայկական բոլոր ուտեստները». հայտնի շեֆ-խոհարար Անդրե Ռաշը ժամանել է Հայաստան

  Ռաշը Հայաստան է ժամանել FlyConnect Global AI, Startup & Creator Summit 2026 միջազգային գագաթնաժողովի շրջանակներում, իսկ NEWS.am STYLE-ի թիմը բաց չթողեց նրան անձամբ ողջունելու և մի քանի հարց ուղղելու հնարավորությունը...

• Հսկայական աչքերով աղջիկները գրավել են աշխարհը. ինչո՞ւ են Յոսիտոմո Նարայի կտավներն արժենում գրեթե 25 մլն դոլար

  Այսօր Նարայի կերպարները զարդարում են շապիկներ, սքեյթբորդներ ու շշեր, դառնում դաջվածքներ, իսկ բնօրինակ աշխատանքներն աճուրդներում վաճառվում են տասնյակ միլիոնավոր դոլարներով...

• Քննարկում և ստորագրման արարողություն «ՌեԱ» փառատոնի շրջանակում․ Սերժ Ավետիքյանին նաև հանձնվել է հատուկ մրցանակ

  Նոյեմբերի 7-14-ը Երևանում անցկացվում է 18-րդ «ՌեԱ» (Ռեանիմանիա անիմացիոն ֆիլմերի և պատկերապատման արվեստի) միջազգային փառատոնը...

• 18-րդ անգամ իրականություն դարձավ Երևանի Շեքսպիրյան միջազգային թատերական փառատոնը

  ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության աջակցությամբ նոյեմբերի 4–10-ը Երևանում անցկացվեց Երևանի «Shakespeare & Co.» 18-րդ միջազգային թատերական փառատոնը...

• Հայկական ԴՆԹ-ն լյուքսի աշխարհում. Petrossian խավիարից մինչև Schiaparelli-ի սվիտեր

  Petrossian-ի սև խավիարից ու միլանյան Serapian պայուսակներից մինչև ժնևյան Boghossian ադամանդներ, նավթային ժառանգորդի անձնական քմահաճույքով ստեղծված Rolls-Royce-եր և հոլիվուդյան աստղերի նախընտրած զարդեր։ Հայկական ազգանունները վաղուց արմատավորվել են շքեղության արդյունաբերության մեջ։ Ոմանց թիկունքում ընտանեկան կայսրություններ են, իսկ մյուսների հետևում՝ նորաձևության և ավտոմոբիլային դիզայնի պատմության մեջ մտած իրեր...

• Անժամանակյա դասականները նոր մեկնաբանություններով. Երևանը հյուրընկալում է 18-րդ Շեքսպիրյան փառատոնը

  Ավելի քան չորս դարերի պատմություններ կրկին կկենդանանան երևանյան բեմում, քանի որ նոյեմբերի 4-ին մայրաքաղաքում կբացվի Շեքսպիրյան 18-րդ միջազգային թատերական փառատոնը…

• «Հայկական գինու շաբաթ». նախաձեռնություն, որը խրախուսում է աշխարհի տարբեր ծայրերում գտնվող հայերին դառնալ իրենց ազգային գինեգործության դեսպանները

  Նոյեմբերի 8-ից 14-ը Հայաստանում կանցկացվի «Հայկական գինու շաբաթ» նախաձեռնությունը, որը յուրաքանչյուր հայի հրավիրում է դառնալ ազգային գինեգործության դեսպան…

• ReAnimania-ն 18 տարեկան է․ միջազգային փառատոնն ընդլայնում է ծրագիրն ու հանդես գալիս նոր նախագծերով

  Նոյեմբերի 7-ից 14-ը Երևանը կրկին կհյուրընկալի աշխարհի տարբեր երկրներից ժամանած անիմատորների, նկարիչների և վիզուալ արվեստի սիրահարների…

Այսօր՝ փետրվարի 28-ին, լրանում է Մարտիրոս Սարյանի ծննդյան 144-ամյակը։ Ի պատիվ նրա ծննդյան օրվա՝ մենք հավաքել ենք հետաքրքիր փաստեր նրա կյանքից, ինչպես նաեւ հայ մեծանուն գեղանկարչի ասույթներից։

Մարտիրոս Սարյանը գեղանկարչության հայկական դպրոցի հիմնադիրն է, ծնվել է Դոնի Ռոստովում՝ 1880թ. փետրվարի 28-ին։ Ընտանիքում, նրանից բացի, ութ երեխա կար։

«Գույնը իրական հրաշք է, արեւի լույսի զուգակցմամբ այն ստեղծում է ձեւի ներքին բովանդակությունը, արտահայտում տիեզերային կեցության էությունը»։ 

Պատանեկության տարիներին, աշխատելով փոստում, սիրում էր նկարել այցելուներին։
Սովորել է Մոսկվայում, պատանի տարիքում այցելել է Երեւան, ինչպես նաեւ Լոռի, Էջմիածին, Շիրակ, Հաղպատ, Սեւան ու Սանահին։ Այդ ուղեւորությունների ժամանակ էլ հենց Սարյանը նկարել է իր առաջին բնանկարները։

«Զարմանալու ընդունակությունը բնության կողմից մարդուն տրված մեծագույն պարգեւներից է: Իսկ անտարբերությունը բթացման առաջին եւ ամենահիմնական պայմանն է»։

Մարտիրոս Սարյանն ամուսնանում է Լուսիկ Աղայանի՝ հայտնի գրողի դստեր հետ, նրանք ունենում են երկու որդի՝ Սարգիսը եւ Ղազարոսը։ Ավելի ուշ նկարիչը իր հուշերում նկարագրում է սիրեցյալի հետ հանդիպումն այսպես. «Սա  հանդիպում էր երկու, կարծես, վաղուց իրար ճանաչող հարազատ մարդկանց, որոնք միայն պատահականորեն եւ ժամանակավոր էին բաժանվել»։

«Սկսեցի Ճամփորդել, դիտել կյանքը»:

Անրի Մատիսը եւ Պոլ Գոգենը Սարյանի համար գլխավոր ոգեւշնչող նկարիչներն էին։ Նրանց ազդեցությունը հստակ երեւում է հայ գեղանկարչի ստեղծագործություններում։

«Մարդը բնություն է: Բնությունը ստեղծել է մարդուն, որպեսզի նրա միջոցով տեսնի իրեն»։

Սարյանը շատ է ճամփորդել, այցելել է Եգիպտոս, Իրան եւ Թուրքիա։ Եգիպտական մշակույթի ազդեցությունը նկատվում է նրա «Եղիշե Չարենցի դիմանկարը» եւ «Իմ ընտանիքը» կտավներում։ Իսկ թուրքական կոլորիտի ազդեցությունը նկարչին դրդել է ստեղծել «Կոստանդնուպոլսի շները» կտավը, որը ներկայացվել է Լոնդոնում։

«Կյանքը մի կղզի է: Մարդիկ դուրս են գալիս ծովից, քայլում են այդ կղզիով եւ դարձյալ մտնում ծով: Այդ վաղանցիկ կյանքը հավիտենական է, չքնաղ»։

Բնանկարներից բացի՝ Սարյանը սիրում էր նաեւ դիմանկարներ անել։ Այս ժանրում նրա առավել հայտնի գործերից են Ախմատովայի, Էրենբուրգի, Շոստակովիչի, Խաչատրյանի, Օրբելու, Կապուտիկյանի, Թամանյանի, Իսահակյանի, Համբարձումյանի եւ շատ ուրիշների դիմանկարները։

«Արվեստը ժամանակի ու պատմության խրոնիկա չէ եւ ոչ էլ գաղափարների իլյուստրացիա։ Այն հոգեկան մի ակտիվություն է, որ հավերժական բնույթ ունի»։

Հետագայում հայկական խորհրդային իշխանությունները որոշում են կայացնում առգրավել եւ ոչնչացնել նկարչի ստեղծած 12 դիմանկարները, որոնցում նա պատկերել է մտավորականության տարբեր ներկայացուցիչների։ 12 դիմանկարներից 11-ը թաքցվում են։ Եղիշե Չարենցի դիմանկարը թաքցնում են թանգարանի աշխատակիցները, ինչի շնորհիվ այն պահպանվել է։

«Ինձ  դուր չէր գալիս իմ հաջողությունը, ես խուսափում էի դառնալ մոդայիկ նկարիչ»։

Խորհրդային ժամանակներում Սարյանը մեկն էր նրանցից, որոնց շնորհիվ հաջողվեց խուսափել Դոնի Ռոստովի հայկական եկեղեցին քանդելուց։

Կա համանուն խորհրդային վավերագրական ֆիլմ՝ նվիրված նկարչի կյանքին եւ ստեղծագործությանը։ Ֆիլմի սցենարը գրել է Էրենբուրգը, ռեժիսորը Վաղարշյանն է, իսկ երաժշտությունը գրել է նկարչի որդին՝ Ղազարոս Սարյանը։

«Աշխարհում ամենից ավելի արեւն եմ սիրում․․․ Գալիս են նոր սերունդներ, իսկ արեւը միշտ մնում է մարդու մեջ, ամեն մեկիս մեջ»։

Մարտիրոս Սարյանը 5 տարի ապրել է Հայաստանում։ Այդ ընթացքում ստեղծել է այսօր հայտնի աշխատանքների մեծ մասը՝ նվիրված հայկական բնապատկերներին։

«Հարավի գունագեղ անկյուններում, մեր հնագույն երկրում, ես նորից ձեռք բերեցի իմ մանկության հեքիաթային աշխարհը»։

Նկարիչը երկու տարի ապրել եւ ստեղծագործել է Փարիզում։ Կտավների մեծ մասը, որ ստեղծվել են այդ շրջանում, նույնպես նվիրված են հայկական բնապատկերներին, սակայն Փարիզի ցուցահանդեսից հետո, հայրենիք վերադառնալու ժամանակ, հավաքածուի զգալի մասն այրվում է նավի վրա. «Կոստանդնուպոլսի նավահանգստում   նավի վրա պատահականորեն, թե մտածված, հրդեհ է բռնկվում, այրվում են –սղոցուքները  եւ… իմ 40 նկարից մնում է կտավի մի փոքրիկ  պատառիկ»։

«Նայել աչքերով եւ տեսնել սրտով»

Սարյանը ենթարկվել է քննադատների բազմաթիվ հարձակումներին, եւ մի անգամ, հուսահատված, պատռել է իր կտավներից մեկը՝ «Եգիպտական դիմակները»։ Աշակերտների շնորհիվ հաջողվել է պահպանել կտավը, որի վրա նկատելի «սպիներ» են մնացել։

«Ուզում եմ ցույց տալ աշխարհին, որ մեր այս լեռնոտ հողակտորը... Արագածի լանջին... փաստացի կա»։

Դեռեւս նկարչի կենդանության օրոք Երեւանում բացվում է նրա անվան թանգարանը, որտեղ հավաքված է նրա գեղանկարչական եւ գրաֆիկական աշխատանքների հավաքածուն, ինչպես նաեւ քանդակները։
Երեւանում կանգնեցված է նկարչի հուշարձանը, նրա անունն է կրում մայրաքաղաքի կենտրոնական փողոցներից մեկը։ Դոնի Ռոստովում աստղերի ճեմուղիում նկարչի պատվին կա աստղ նրա անունով։
Նկարիչն ապրել է վառ եւ երկար կյանք ու մահացել 92 տարեկան հասակում։

«Տրորված ճանապարհներն ինձ չէին բավարարում… Ես որոշեցի հետեւել իմ սեփական ձգտումներին»։

Նկարչի վրձնին պատկանող կտավների թիվը հազարների է հասնում։ Նա ամենաբեղուն հայ նկարիչներից մեկն է։

Մարտիրոս Սարյանի գործերը ցուցադրված են տարբեր թանգարաններում եւ պատկերասրահներում, այդ թվում Սանկտ Պետերբուրգում, Տագանրոգում, Կրասնոյարսկում, Մոսկվայում եւ Կիեւում։

Ռեգինա Մելիքյան
Լուսանկարը՝ Մարտիրոս Սարյանի թանգարանի պաշտոնական կայքից

Հետևեք NEWS.am STYLE-ին Facebook-ում, Twitter-ում և Instagram-ում