Ցեղասպանության հիշողությունն այսօր ոչ միայն ամսաթիվ է, ոչ միայն պատմություն, այլև գործողություններ, որոնք կրկնվում են տարեցտարի՝ հուշահամալիր տանող ճանապարհը, ծաղիկները, լռությունը, ընտանեկան զրույցները, երեխաներին բացատրելու փորձերը, թե ինչ է պատահել... Շատերի համար այս օրը, առաջին հերթին, մնում է կոլեկտիվ ներկայության փորձառություն։ «Այնտեղ՝ Ծիծեռնակաբերդում, բոլորի հետ լինելով՝ հասկանում ես, որ մենք դեռ միասնական ենք, և որ այս օրվա նշանակությունը մնում է խորը։ Այնտեղ կա յուրահատուկ էներգիա հենց այդ օրը»,-նկարագրում են մարդիկ հուշահամալիր այցելելու իրենց փորձառությունը։
Սակայն այսօր հիշողությունը միայն միասնության մասին չէ. այն նաև բարդ ներքին գործընթաց է։ Ավելի ու ավելի է հնչում այն միտքը, որ կարևոր է ոչ միայն հիշել, այլև հասկանալ, թե ինչպես է փոխանցվում այս գիտելիքը։ «Սա ատելության արատավոր շրջան է, որը փոխանցվում է հաջորդ սերնդին։ Ատելությունն ու անհանդուրժողականությունը ձեռքբերովի վարքագծեր են»,-նշել են քննարկման մասնակիցները։ Այս առումով հիշողությունը պահանջում է գիտակցում. այն կարող է կամ հավերժացնել տրավման, կամ օգնել մեզ վերանայել այն։
Ոմանց համար ապրիլի 24-ը մարդկային դաժանության սահմանների ամենամյա հիշեցում է։ «Ամեն տարի ինձ հիշեցնում են, թե որքան դաժան կարող է լինել աշխարհը։ Բայց երբ լսում եմ փրկության պատմություններ, դեռ հավատում եմ, որ բարությունը կարող է փոխել այն»,- խոստովանում է հարցազրույց տվածներից մեկը։ Այստեղ հիշողությունը գոյություն ունի ոչ թե որպես անցյալ, այլ որպես ներկան բացատրելու միջոց։
Կորուսյալ և վերականգնված ինքնության թեման առանձնահատուկ է։ Սփյուռքում հայտնվածների սերունդները ավելի ու ավելի են խոսում լեզվի և մշակույթի հետ վերամիավորման փորձերի մասին։ «Իմ նախապապերը փախել են Էրզրումից... ավելի ուշ նրանք որոշեցին, որ ամերիկացիներ են։ Եվ հիմա ես նրանցից հետո առաջինն եմ, ով կարողանում է հայերեն խոսել»,-գրում է օգտատերերից մեկը։
«Ես այս թեման ուսումնասիրել եմ ուսանողական տարիներից ի վեր, և ամեն տարի ապրիլի 24-ը տարբեր կերպ է ընկալվում։ Սկզբում դա պարզապես պատմություն է, բայց հետո հասկանում ես, որ խոսքը հիշողության, արժանապատվության, այն մարդկանց մասին է, որոնց փորձել են ջնջել»։ Եվ ամենադժվարն այն է, որ նույնիսկ այդքան տարիներ անց դու շարունակում ես նոր բաներ սովորել։ Ամեն տարի նոր հետազոտություններ են ի հայտ գալիս, արխիվներ են պեղվում, լուսանկարներ են հայտնաբերվում, որոնց գոյության մասին ոչ ոք չգիտեր, և վերակառուցվում են բաժանված և կորած ընտանիքների պատմությունները։ Յուրաքանչյուր նման հայտնագործություն մեզ վերադարձնում է պատմությանը՝ որպես կենդանի փորձառություն, որի ընթացքում դեմքեր, ճակատագրեր և ձայներ կրկին ի հայտ են գալիս թվերի հետևում։
Կա հիշելու մեկ այլ, ավելի հանգիստ միջոց՝ ընտանիքը։ «Ամեն տարի ես իմ երեխաներին տանում եմ Ծիծեռնակաբերդ։ Ես ուզում եմ, որ նրանք իմանան, թե որ ազգին են պատկանում»,-ասում է մասնակիցներից մեկը։ Այստեղ հիշողությունը փոխանցվում է ոչ թե կարգախոսների միջոցով, այլ կրկնվող ժեստի միջոցով, որը ժամանակի ընթացքում դառնում է անձնական պատմության մաս։
Այսօր Ցեղասպանության հիշողությունը գոյություն ունի մի քանի չափումներով. որպես կոլեկտիվ ծես, որպես անձնական փորձառություն, որպես ընտանեկան ավանդույթ և որպես գիտակցված ընտրություն այն մասին, թե ինչ փոխանցել։
Ի՞նչ է նշանակում հիշել 111 տարի անց։ Հնարավոր է՝ սա նշանակում է ոչ միայն հիշել բոլորի հետ միասին, այլև գիտակցաբար ապրել այս հիշողությունը՝ հասկանալ, թե ինչ ես զգում, ինչպես ես խոսում դրա մասին և ինչ ես փոխանցում, լինել դրա կրողը և պահապանը։
Հետևեք NEWS.am STYLE-ին Facebook-ում, Twitter-ում և Instagram-ում
09:00, 28 օգոստոսի
ՕԳՈՍՏՈՍԻ 28-Ի ՁԵՐ ՌՈՄԱՆՏԻԿ ՀՈՐՈՍԿՈՊԸ23:01, 27 օգոստոսի
Արդյո՞ք Շոպենը սիրում էր տղամարդկանց. Գերմանացի հետազոտողը սիրո խոստովանություններ է հայտնաբերել նրա նամակներում22:12, 27 օգոստոսի
Սև մանիկյուրը վերադարձել է նորաձևություն. Սանդրա Բալոքը, Դուա Լիպան և Քայլի Ջենները ընտրում են աշնան հիմնական գույնը21:19, 27 օգոստոսի
Ռոջեր Ֆեդերերի անսովոր ընտրությունը. թենիսի լեգենդը կրում է Rolex-ի ամենաքննարկվող ժամացույցը20:26, 27 օգոստոսի
Կաշեմիրով գայլեր. միլիարդատերերն այլևս չեն ցանկանում միլիարդատիրոջ տեսք ունենալ19:32, 27 օգոստոսի
Շվեյցարական էքսկլյուզիվ՝ OpenAI-ի համար. ինչու են Սեմ Ալթմանի ժամացույցն անվանում կարգավիճակի նոր խորհրդանիշ16:50, 27 օգոստոսի
Իսպանական քաղաքը խեղդվել է լոլիկի մեջ. 20,000 մարդ կազմակերպել է զանգվածային լոլիկի կռիվ16:17, 27 օգոստոսի
Instagram-ը թողարկել է First Draft-ը. Reel-ները այժմ կարելի է խմբագրել վայրկյանների ընթացքում15:24, 27 օգոստոսի
Մերսում, արոմաթերապիա և «սմբակների խնամք». ԱՄՆ-ում մեկնարկում է մարդկանց համար նախատեսված առաջին «կովերի սպա»-ն14:35, 27 օգոստոսի
Վատիկանից մինչև haute couture. Հռոմի պապ Լևոն XIV-ը գլխավորել է ամենաոճային մարդկանց ցուցակը14:18, 27 օգոստոսի
Քենդալ Ջենները և Ջեյքոբ Էլորդին գաղտնի հանդիպում են ունեցել, բայց չեն կարողացել խուսափել պապարացիների ուշադրությունից13:16, 27 օգոստոսի
Մահացել է լեգենդ. Յայոյի Կուսաման՝ նկարչուհին, որը կետիկները վերածել է համաշխարհային արվեստի խորհրդանիշի