Ցեղասպանության հիշողությունն այսօր ոչ միայն ամսաթիվ է, ոչ միայն պատմություն, այլև գործողություններ, որոնք կրկնվում են տարեցտարի՝ հուշահամալիր տանող ճանապարհը, ծաղիկները, լռությունը, ընտանեկան զրույցները, երեխաներին բացատրելու փորձերը, թե ինչ է պատահել... Շատերի համար այս օրը, առաջին հերթին, մնում է կոլեկտիվ ներկայության փորձառություն։ «Այնտեղ՝ Ծիծեռնակաբերդում, բոլորի հետ լինելով՝ հասկանում ես, որ մենք դեռ միասնական ենք, և որ այս օրվա նշանակությունը մնում է խորը։ Այնտեղ կա յուրահատուկ էներգիա հենց այդ օրը»,-նկարագրում են մարդիկ հուշահամալիր այցելելու իրենց փորձառությունը։
Սակայն այսօր հիշողությունը միայն միասնության մասին չէ. այն նաև բարդ ներքին գործընթաց է։ Ավելի ու ավելի է հնչում այն միտքը, որ կարևոր է ոչ միայն հիշել, այլև հասկանալ, թե ինչպես է փոխանցվում այս գիտելիքը։ «Սա ատելության արատավոր շրջան է, որը փոխանցվում է հաջորդ սերնդին։ Ատելությունն ու անհանդուրժողականությունը ձեռքբերովի վարքագծեր են»,-նշել են քննարկման մասնակիցները։ Այս առումով հիշողությունը պահանջում է գիտակցում. այն կարող է կամ հավերժացնել տրավման, կամ օգնել մեզ վերանայել այն։
Ոմանց համար ապրիլի 24-ը մարդկային դաժանության սահմանների ամենամյա հիշեցում է։ «Ամեն տարի ինձ հիշեցնում են, թե որքան դաժան կարող է լինել աշխարհը։ Բայց երբ լսում եմ փրկության պատմություններ, դեռ հավատում եմ, որ բարությունը կարող է փոխել այն»,- խոստովանում է հարցազրույց տվածներից մեկը։ Այստեղ հիշողությունը գոյություն ունի ոչ թե որպես անցյալ, այլ որպես ներկան բացատրելու միջոց։
Կորուսյալ և վերականգնված ինքնության թեման առանձնահատուկ է։ Սփյուռքում հայտնվածների սերունդները ավելի ու ավելի են խոսում լեզվի և մշակույթի հետ վերամիավորման փորձերի մասին։ «Իմ նախապապերը փախել են Էրզրումից... ավելի ուշ նրանք որոշեցին, որ ամերիկացիներ են։ Եվ հիմա ես նրանցից հետո առաջինն եմ, ով կարողանում է հայերեն խոսել»,-գրում է օգտատերերից մեկը։
«Ես այս թեման ուսումնասիրել եմ ուսանողական տարիներից ի վեր, և ամեն տարի ապրիլի 24-ը տարբեր կերպ է ընկալվում։ Սկզբում դա պարզապես պատմություն է, բայց հետո հասկանում ես, որ խոսքը հիշողության, արժանապատվության, այն մարդկանց մասին է, որոնց փորձել են ջնջել»։ Եվ ամենադժվարն այն է, որ նույնիսկ այդքան տարիներ անց դու շարունակում ես նոր բաներ սովորել։ Ամեն տարի նոր հետազոտություններ են ի հայտ գալիս, արխիվներ են պեղվում, լուսանկարներ են հայտնաբերվում, որոնց գոյության մասին ոչ ոք չգիտեր, և վերակառուցվում են բաժանված և կորած ընտանիքների պատմությունները։ Յուրաքանչյուր նման հայտնագործություն մեզ վերադարձնում է պատմությանը՝ որպես կենդանի փորձառություն, որի ընթացքում դեմքեր, ճակատագրեր և ձայներ կրկին ի հայտ են գալիս թվերի հետևում։
Կա հիշելու մեկ այլ, ավելի հանգիստ միջոց՝ ընտանիքը։ «Ամեն տարի ես իմ երեխաներին տանում եմ Ծիծեռնակաբերդ։ Ես ուզում եմ, որ նրանք իմանան, թե որ ազգին են պատկանում»,-ասում է մասնակիցներից մեկը։ Այստեղ հիշողությունը փոխանցվում է ոչ թե կարգախոսների միջոցով, այլ կրկնվող ժեստի միջոցով, որը ժամանակի ընթացքում դառնում է անձնական պատմության մաս։
Այսօր Ցեղասպանության հիշողությունը գոյություն ունի մի քանի չափումներով. որպես կոլեկտիվ ծես, որպես անձնական փորձառություն, որպես ընտանեկան ավանդույթ և որպես գիտակցված ընտրություն այն մասին, թե ինչ փոխանցել։
Ի՞նչ է նշանակում հիշել 111 տարի անց։ Հնարավոր է՝ սա նշանակում է ոչ միայն հիշել բոլորի հետ միասին, այլև գիտակցաբար ապրել այս հիշողությունը՝ հասկանալ, թե ինչ ես զգում, ինչպես ես խոսում դրա մասին և ինչ ես փոխանցում, լինել դրա կրողը և պահապանը։
Հետևեք NEWS.am STYLE-ին Facebook-ում, Twitter-ում և Instagram-ում
23:01, 1 հոկտեմբերի
Մոնիկա Բելուչին բացահայտում է իր սլացիկ կազմվածքի գաղտնիքները՝ մակարոնեղեն, գինի և նվազագույն ֆիզիկական վարժություններ22:28, 1 հոկտեմբերի
90-ամյա տղամարդը իր անթերի ոճի շնորհիվ դարձել է սոցիալական ցանցերի աստղ21:38, 1 հոկտեմբերի
Վան Գոգը՝ 180 միլիոն դոլարով, իսկ Սեզանը՝ 120 միլիոնով. Sotheby's-ը աճուրդի է հանում լեգենդար հավաքածուն20:24, 1 հոկտեմբերի
Դուբայը դառնում է նիշային օծանելիքի մայրաքաղաք. մեկնարկում է Notes Dubai-ը19:21, 1 հոկտեմբերի
Փափուկ «տնօրենների խորհուրդ». Anthropic-ի համահիմնադիրը աշխատանքային կոնֆլիկտները լուծել է խաղալիքների միջոցով19:04, 1 հոկտեմբերի
Yerevan Fashion Week. ինչպես է մայրաքաղաքում անցնելու աշնան գլխավոր նորաձևային իրադարձությունը17:31, 1 հոկտեմբերի
«Իսպանական Սպադուետ․ երաժշտական պատմությունների և մշակույթների հանդիպում». համերգ, որը խոստանում է դառնալ ոչ միայն երաժշտական, այլև մշակութային իրադարձություն16:25, 1 հոկտեմբերի
Նկարչուհի, դիզայներ Աննա Հարությունյանը Միլանի նորաձևության շաբաթվա շրջանակում արժանացել է «Լավագույն հավաքածու» մրցանակին16:14, 1 հոկտեմբերի
Վիրուսային «ամուսնու անկետան» փոթորիկ է առաջացրել սոցիալական ցանցերում. 36-ամյա ամերիկուհին ստացել է 241 դիմում փեսացուներից15:31, 1 հոկտեմբերի
Նա ընդամենը 10 տարեկան է, բայց իր ավտոտնակում արդեն Ferrari ունի. տղային նվիրել են 1.6 մլն դոլարանոց սուպերմեքենա15:15, 1 հոկտեմբերի
Ջոն Գալիանոն վերաիմաստավորել է Zara-ն՝ ծանոթ հագուստը վերածելով նորաձև ֆանտազիաների14:44, 1 հոկտեմբերի
«Wednesday»–ի երրորդ եթերաշրջանի նկարահանումներն ավարտվել են, բայց երկրպագուները դեռ երկար կսպասեն պրեմիերային