Երբևէ ասե՞լ եք «Ես քեզ սիրում եմ»՝ իրականում այդպես չզգալով

«The Last Breath». Սևան Շահմիրյանը հանդիսատեսին է ներկայացնում իր երաժշտական աշխարհը

Լողազգեստով լուսանկարներ. ազատ ինքնարտահայտո՞ւմ, թե՞ չափի զգացում

Կարմիր խնձորը… Արդյո՞ք այն դեռ ակտուալ է

Տղամարդիկ ուժեղ չեն. դերասանուհի Մարի Գրիգորյան

Մեկնարկեց «Ոսկե ծիրան» Երևանի 23-րդ միջազգային կինոփառատոնը

Արսեն Ալբարյան․ բեմի լույսերի տակ՝ զգացմունքների, ընտրությունների ու անկեղծության մասին

Հրաժեշտ Արտիստին. Արտաշես Ալեքսանյանի հոգեհանգիստը՝ Կոնդի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցում

Դերասան լինելու որոշումն եմ կայացրել՝ չնայած բոլորի դեմ կարծիքին. Հովհաննես Դիշչյան

Վահե Վայան. Ինչքան մարդիկ շատ են իմանում մարդու մասին, այնքան բարդ է դառնում ապրելը

Նիկոս Վերտիսը «ԱԿՎԱ ԲԻԼԴԻՆԳՍ» ընկերության հրավերով արդեն 3-րդ անգամ ելույթ կունենա Հայաստանում

Մալյան թատրոնի դերասանները՝ Թումանյանի «Հեքիաթներ» ներկայացման զվարճալի դեպքերի մասին

Մի երեկո Նեմրայի հետ․ զրույցներ և պատմություններ, որոնք մնում են երաժշտությունից հետո

Մեկ բաժակ ավել՝ հյուրի համար․ սուրճ, արվեստ և Գյումրվա ժպիտը «Վառեմ-Մարեմ»-ում

«Վառեմ-Մարեմ». Գյումրու ստեղծարար ոգին՝ արվեստի և հիշողությունների հանդիպման վայրում

Ինչպե՞ս եք վերաբերվում լողազգեստով լուսանկարներին

Վերջին զանգ․ արցունք, ծիծաղ ու հրաժեշտ մանկությանը

Ժամանակից շուտ մի՛ մեծացեք․ խորհուրդներ երիտասարդներին

Կորկոտը՝ Կապանի համը, որը ժառանգվում է սերնդեսերունդ

10:30, 23 օգոստոսի

Խոհարար Կարեն Օհանջանյանի համար կորկոտը պարզապես ուտեստ չէ։ Այն պապիկից հորը, հորից իրեն հասած ժառանգություն է, մանկության հիշողություն, թոնրի բույր և մի ամբողջ քաղաքի ինքնության մաս։
Կան ուտեստներ, որոնք պատրաստում են, որպեսզի սովը հագեցնեն։ Կան նաև այնպիսիք, որոնք պատրաստելիս մարդիկ կարծես վերադառնում են իրենց մանկություն։ Կապանի կորկոտը հենց այդ ուտեստներից է։

Սյունիքի այս ավանդական կերակուրը տարիների ընթացքում դուրս է եկել ընտանեկան խոհանոցի սահմաններից և դարձել Կապանի մշակութային ինքնության կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշմամբ Կապանում կուրկուտի ծիսական ուտեստի ավանդույթը ներառված է ոչ նյութական մշակութային ժառանգության արժեքների ցանկում։

Այսինքն՝ կորկոտի պատմությունը միայն խոհարարական պատմություն չէ։ Այն նաև ծեսերի, ընտանիքի, հիշողության և համայնքի պատմություն է։

3a4fe465-826e-46a4-826b-0be40c9d82f2.jpeg (102 KB)

«Պապիկս էր պատրաստում, հետո հայրս, իսկ հետո՝ ես»
Խոհարար Կարեն Օհանջանյանի պատմության ամենակարևոր բառերից մեկը «ժառանգականն» է։

Կորկոտ պատրաստել նրան սովորեցրել են ոչ թե խոհարարական դպրոցում, այլ ընտանիքում։

Այս մի նախադասության մեջ կարծես ամբողջությամբ տեղավորվում է ավանդական խոհանոցի փոխանցման գաղափարը։ Բաղադրատոմսը կարող է գրվել թղթի վրա, բայց համը հաճախ փոխանցվում է դիտելով, փորձելով, սխալվելով ու կրկնելով։

Երբ երեխան կողքից հետևում է, թե ինչպես է մեծը կրակ վառում, որքան փայտ է դնում թոնրի մեջ, որքան ջուր է լցնում և ինչ միս է ընտրում, նա սովորում է ոչ միայն ուտեստ պատրաստել։ Նա սովորում է՝ ինչպես է իր ընտանիքը պահում իր համը։

Կարենը կորկոտի հետ կապված մանկության ամենավառ հիշողություններից մեկը պատմում է մի նախադասությամբ, որն առաջին հայացքից նույնիսկ կապ չունի խոհանոցի հետ.

«Վերցրել եմ կոշիկս ու գցել թոնրի մեջ»։

Թերևս հենց նման անկեղծ, փոքրիկ դրվագներն են ընտանիքի իրական պատմությունը։ Թոնիրը, որը մեկ ուրիշի համար պարզապես պատրաստման վայր է, երեխայի հիշողության մեջ դառնում է մի ամբողջ աշխարհ։

eed6c22e-922d-4005-a268-3b44ab788174.jpeg (51 KB)

Թոնիրը՝ կորկոտի գաղտնի լեզուն

Կորկոտը շտապողականություն չսիրող ուտեստ է։
Պաշտոնական մշակութային նկարագրություններում նշվում է, որ Կապանում այն ավանդաբար պատրաստվել է առանձնահատուկ եղանակով, իսկ եփելու ընթացքում կորկոտը չեն խառնել՝ կապված այն համոզմունքի հետ, որ այդպես կարելի է խուսափել խռովություններից ու խառնակչություններից։ 

Այս ուտեստի հիմքում ցորենն է՝ թեփահան ու ծեծված հացահատիկը։ «Կորկոտ» բառը հենց այդպիսի ցորեն կամ գարի է նշանակում, իսկ բառի տարբերակները հայկական բարբառներում բազմաթիվ են։ 

Բայց Կապանի կորկոտի դեպքում բաղադրիչների ցանկը ամբողջ պատմությունը չէ։

Կարեն Օհանջանյանի համար ամենակարևոր գաղտնիքներից մեկը շատ պարզ է հնչում.

«Թոնրի նորմալ չափով փայտ վառելը, ջուրը նորմալ լցնելը, մսի որակը»։
Այս երեք մանրուքների մեջ, սակայն, մեծ փորձ կա։ Թոնրի կրակը շատ լինի՝ արդյունքը կարող է փոխվել, քիչ լինի՝ կերակուրը չի հասնի իր ցանկալի վիճակին։ Ջրի քանակը որոշում է վերջնական կառուցվածքը, իսկ մսի որակը՝ համի հիմքը։

Եվ այստեղ էլ է ավանդական խոհանոցի առանձնահատկությունը. երբ բաղադրատոմսը տարիներով փոխանցվում է բանավոր, «նորմալ չափը» հաճախ ավելի կարևոր է, քան գրամներով գրված չափաբաժինը։

Իսկ հաղթանակի գաղտնի՞քը

Կարենը երկար չի մտածում։

«Սիրով եմ պատրաստում»։ Թերևս սա է նրա պատմության ամենագեղեցիկ պատասխանը։ Որովհետև կորկոտի նման ուտեստների դեպքում տեխնիկան կարող է սովորել յուրաքանչյուր մարդ, բայց համի նկատմամբ վերաբերմունքը՝ ոչ միշտ։

Կարենը նաև չի խոսում որևէ հատուկ «գաղտնի բաղադրիչի» մասին։ Նրա խոսքով՝ չկա այնպիսի բաղադրիչ կամ հնարք, առանց որի իր կորկոտը պարզապես «իրենը» չի լինի։

c578d7e5-7df7-428e-8377-7422a838a93b.jpeg (80 KB)

Տատիկի «5»-ը

Եթե այսօր նրա տատիկը համտեսեր իր չեմպիոնական կորկոտը, ի՞նչ գնահատական կտար։

Պատասխանը ժպիտով է, բայց նաև շատ անձնական.

«Տատիկս շատ է համտեսել, այն ժամանակ միշտ 5 էր գնահատում»։
Այս «5»-ը գուցե ավելի մեծ գնահատական է, քան ցանկացած մրցույթի դիպլոմ։

Որովհետև մրցույթի ժյուրին գնահատում է մեկ օրվա պատրաստած ուտեստը։ Տատիկը գնահատում է այն համը, որը ճանաչում է տարիներով։

«Մարդիկ ինձ գնահատում են»

Կապանում կան մարդիկ, ովքեր ամիսներով սպասում են Կարենի պատրաստած կորկոտին։
Ի՞նչ է զգում մարդը, երբ իր պատրաստած ուտեստին այդքան են սպասում։

Կարենը պատասխանում է առանց մեծ բառերի.

«Շատ հպարտ եմ զգում, որ մարդիկ ինձ գնահատում են»։

Այդ սպասումը, երևի, ամենամեծ գնահատականներից մեկն է խոհարարի համար։

Մրցույթը կարող է տալ կոչում։ Ժյուրին կարող է տալ միավոր։ Բայց երբ մարդիկ ամիսներ շարունակ հիշում են քո պատրաստած ուտեստի համը և ուզում են կրկին համտեսել, դա արդեն ուրիշ մակարդակի ճանաչում է։

Այդ պահին խոհարարը դառնում է ոչ միայն ուտեստ պատրաստող, այլև քաղաքի համի պահպանողներից մեկը։

«Կորկոտը՝ Կապանի ուտեստը, կպահենք մինչև կյանքի վերջ՝ որպես բրենդ»
Կարենի ամենակարևոր մտքերից մեկը հենց սա է.

Այսօր, երբ շատ քաղաքներ փորձում են իրենց առանձնացնել զբոսաշրջային քարտեզի վրա յուրահատուկ համերով, Կապանն արդեն ունի այդ հնարավորությունը։

Կորկոտը պարզապես «տեղական ուտեստ» անվանելը քիչ է։ Այն ունի պատմություն, ծես, ընտանեկան փոխանցման ավանդույթ, թոնիր, փառատոն, մրցույթ և ամենակարևորը՝ մարդկանց հիշողությունը։

Այն նաև կարող է պատմել Կապանի մասին այնպիսի ձևով, ինչպես երբեմն չեն կարող պատմել ոչ մի գովազդային տեքստ։

Նորարարությո՞ւն։ «Կորկոտի մեջ նորարարություն չկա»
Այսօր գրեթե ամեն ուտեստի մասին խոսելիս հնչում է «նորարարություն» բառը։

Կարենը դրա անհրաժեշտությունը չի տեսնում։

Եվ գուցե հենց սա է կորկոտի ուժը։

Կան ուտեստներ, որոնք կարող են փոխվել՝ ժամանակին համընթաց։ Իսկ կան ուտեստներ, որոնց արժեքը հենց նրանում է, որ չեն փոխվում այնքան, որքան փոխվում է աշխարհը շուրջը։

Կորկոտի դեպքում ավանդույթը սահմանափակում չէ։ Ավանդույթն է նրա ինքնությունը։

Մի քաղաքի համը

Ինչո՞ւ է կորկոտը հայերի համար պարզապես ուտեստից ավելին։
Կարենը պատասխանում է.

«Որովհետև ավանդական մերն է»։

Գուցե հենց «մերն» բառն է այստեղ ամենակարևորը։ Ոչ թե պարզապես հայկական։ Ոչ միայն կապանյան։ Այլ՝ մեր։

Այդ «մերը» պապիկի ձեռքն է, հոր փորձը, երեխայի՝ թոնրի կողքին անցկացրած մանկությունը, տատիկի դրած «5»-ը, տարիներ անց նույն համը վերականգնելու փորձը և մարդկանց սպասումը։

Եվ քանի դեռ մի սերունդ այն սովորեցնում է մյուսին, քանի դեռ թոնրի մեջ կորկոտ է եփվում, իսկ Կապանի մարդիկ շարունակում են սպասել իրենց սիրած համին, այդ ուտեստը պարզապես չի պահպանվում։

Այն շարունակում է ապրել։


Հետևեք NEWS.am STYLE-ին Facebook-ում, Twitter-ում և Instagram-ում





  • Related News

TV SHOWS PHOTO VIDEO


@NEWSam_STYLE

  • Archive
Search